A Győri Püspökség Körlevelei, 1888
Tartalomjegyzék
21 ne in hoc quidem, ut loquantur, licet: virga murmur omne compescitur; et ne fortuita quidem verberibus excepta sunt, tussis, sternutamenta, singultus, magno malo ulla voce interpellatum silentium luitur: nocte tota, jejuni mutique perstant.a Lege statuebatur, ut occiso per servum domino, omnes servi, licet centeni ac milleni, sine ullo judicio necarentur. Quae lex Neronis tempore in Pedanii morte cum quadringentorum servorum nece executioni dabatur. Crudelitas liaec in servos exercita profluxit e legibus, quae sic sonabant: „Servus nullum caput habet — servile caput nullum jus habet — in personam servilem nulla cadit obligatio. Nec servus quidquam debere potest, nec servo potest deberi. Servus morti assimilatur. Servum hominem causam orare leges non sinunt, neque dictio testimonii est. Sine tormentis testimonium eius credendum non est."1 Servos considerarunt tamquam secundum hominum genus, ac ideo per fortunam in omnia obnoxios, quos Plautus ferratile genus, virgarum delicias, plagipatidas, ferritribaces appellat. Varro autem, inter instrumenta refert laborum rusticorum: „triplex instrumenti genus, ait, vocale, semivocale et mutum. Vocale, in quo sunt servi, semivocale, in quo sunt boves, mutum, in quo sunt plaustra." Ethnici graeci et romani opinionem de servis, velut altero hominum genere, e corruptissima veterum philosophia hauserunt, quae duplex illud hominum genus effinxerat: servos et liberos. Viles illi, et a Jove ipso damnati. „Animae dimidium servis abstulit fupi- terf ait Homerus,3 Homerum appellans Plato:4 „Nihil in servis integri, nihil sani" Aristoteles: „Ea ratione, qua a natura imperium asseritur viro in mulierem, animo in corpus, homini in belluas, artifici in instrumentum, quo ipse utitur." Docebat enim, homines ab hominibus adeo differre, ut ab animo corpus, ab homine bellua, ab artifice instrumentum. Adeoque alios ad imperium, alios ad servitutem naturaliter genitos. Hoc posito principio, facile colligitur, quibus legibus in servos Graeci quoque uterentur, etiamsi facta gentis delitescerent. Propudiosa haec servitutis plaga, qua una fratrum pars ab altera obruebatur, non aliunde orta est, quam a naturae humanae corruptione, quae insurgens in Deum, etiam in ejus imaginem insurrexit, ignorans et vilipendens Deum, hominem quoque ignoravit et despexit. Dei unitatem reficiens eiusque paternitatem, humani etiam generis unitatem ac fraternitatem proscidit. Haec problematis solutio. Unde consequebatur: nonnisi restaurata divinitus Dei notione, unitate, paternitate, nunquam restaurandam esse hominum dignitatem, unitatem, originis aequalitatem ac fraternitatem. Quae restauratio sicut erat in votis, sic respiciente misericorditer ad opus, quod condiderat, Deo, successit in factis,6 per Dominum Nostrum Jesum Christum, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens in similitudinem hominum factus et habitu inventus, ut homo. „Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis.“6 Huius Crucis triumpho in mundo debetur, quod servitus sensim sine sensu citra vehementiorem societatis commotionem a moribus, a legibus, a jure gentium expulsa fuerit. Qui tam inhumanos et crudeles exhibuerunt se erga servos, quorum tamen operis et laboribus, iisque durissimis ad propria sua commoda et augendas divitias 1 Seneca de clement. 1. 18. — 3 De re rust. — 3 Odyss. 16. — * De leg. — 3 Conf. Audisius Juris naturae et gent. etc. fnnd. — 6 Philip. 2. 6. squ.