Fabó András: Monumenta evangelicorum Aug. Conf. in Hungaria historica III.
IV. Comitatus trenchiniensis - Parsgeneralis
96 Josepho II. mitescere debent intentata mala, restitutisque ecclesiis privatis, illuxit exoptata externa quies, lege regni 1791. per Leo- poldum augustum firmata. §. 3. Comitatus hic tot sensit funestas ob religionem conversiones, ut multorum incolarum dispersio jacturam etiam publici boni facere debuerit. Ex infinitis evangelicorum calamitatibus quasdam solum easque brevissime adponamus, institutum nostrum admittit. Impedimenta initiis reformationis posita per regem Ferdi- nandum I., venerabilem clerum, dominos arcis Sztrecsen Dersfyos, dum facile superata fuerint, non libet attingere; de quibus status regni evangelici in comitiis querulabantur divexationibus, ut publicas. plerumque verbis actorum diaetalium subnectemus. Archiepi- scopus strigoniensis Pázmán, episcopus nitriensis Valentinus Lépes, agriensis Georgius Jakusith, in dominiis suis, speciatim in Bisku- picz, Apáti, Drietoma, in bonis Oroszlánkő post annum 1617. con- cionatores nostros ejiciebant, subditcs ob religionem indecenti ratione tractabant. Exemplis animatus comes Nicolaus Eszterházy palatinus, in bonis arcis Biese; dominus Daniel Eszterházy in doma- niczensi; magnificus dominas Paulus Serényi in Csicsmán, magnificus dominus Stephanus Veselényi in Sztrecsen, dominus Franci- scus Révay in Lietava, dominiis occupabant templa*). Ex occupatis tria solum durantibus comitiis anni 1647., utpote in Alsó-Hricsó, Jeszenicz, Predmir, restituta fuere. In quibusdam locis, ubi prae manibus catholicorum remanserant, alia aedificata, vigore articuli 10. anni 1647.. In episcopalibus autem possessionibus plerumque a religione minis abducti sunt. Multo major subsequebatur paulo post persecutio Illésházyana, Nádasdyana. Illustrissimus comes Francis- cus Nádasdy, judex curiae regiae, cum comitibus Paulo Eszterházy et Nicolao Draskovics, manu armata in dominiis suis circa annum 1660. multa templa adimebant, pastores ecclesiarum exagitabant vexis, libros et vestes eorum comburebant **). Comes illustrissimus Georgius Illésházy cum consorte, illustrissima Maria Forgács, ju*) Vid. acta diaet. an. 1647. et Kazy Un Historia universitatis tyrnavie nsisp. 249. sq.. **) V. acta diaet. an. 1662. et Stepb. Pilárik Currum Jehovae cap. 17., ubi observat : dum jussu comitis Nádasdy libri pastoris comburuntur, charta ardens in sinum comitis decidit; morio adstans igni dicebat : ,,Dic comes, quando te ita diaboli in inferno assabunt, quid tum senties ?“
