Deák Antal András: A Duna fölfedezése
Tartalom - III.A DANUBIUS PANNONICO-MYSICUS, 1726
84 Cxterüm quöd mot us aqux lit divifibilis in lineas varii generis, id tarn ob caul'am riparum , quam iundorum , eft pluíquani evidens. Ripas enim Danubii, modo per lincam rcötam funt collocatx,modö per obliquam: juxta quas cum ie habeant filum decurrenris Fluminis , etiam nunc in lincam dire£tam, nunc in obliquam excurrit. Neccflitas quoque, quam habet aqua currcns, tranfeundi cx una ad alteram Riparu, eft caufa confiderationis motüs tertii obliqui , qui ortum iuum íümit a Ripis , qux in aliquibus poíitionibus aqux rivum ad hujufmodi flexum cogunt. Funda Saxoiä, imö pené lapides, qui mpltoties inter moutes interjacent , aliquando habent in ie plures voragines, qux aqux dant motum lphxricum, feu potiiis ipiralc, Germanis dictum Stürbet , Rafcianis Seurcent'ta , & Italis Vortki : qui Danubio non dcíunt in Auftriá fuperiori. Inter alios, fámoius ilk; eft, qui aipicitur fub Eincio, crcdirur vulgo origó Lacüs Ncufcidcl in Hungariá Cis-Rahabanti. Aipicitur etiam alter, fed hoc minor propc Pagum Almas, infra Commaromium; qui perhibetur cífe origo Lacús Balaton pofiti in Hungariá Cis-Dravaná inter Mentes. Sunt etiam frequentcs alii Lacus tractu inter Columbaz,& Fetillan ad montis TEMI Radices per Serviam , & in Bannatu Temifvarienfi in Mappa jam notati. Volunt Propontidis Pi lea tores, quod Laais iíti ii:b Terra eidem Propontidi communicent aquas: quia Mari co pifces quofdam reperire liceat, quales ibi inveniuntur. Verum de iis peculíaris traöiatio fictinfcparatá Diílertatione, qua indc monftrabitur fubíiftentia, vcl infubűflentia hujus afferti, quo fertur, quod dicti Lacus iint partes Ramorum íubterraneorum Danubii. Sermo item eil iítius xqué Fluminis, atque Propontidis maris Pifcatorum, in his vorticibus, qui funt fupra majorem il lamanguftiamDanubii,communicationem.iubtcrrancam haberi, ac fundamentum hujus communication's; Piicatio Hulbnum ipűs fuppeditat, qualis in iilo Síim Maris propéPontem longum inter Silivrcam 6c Bifantium, communiter capiuntur. Crcdideram fané a Mari Nigro percanalcm Bofphori Thracii perven ire cos potuiíle, fed experientia negat: quin in iíto canali maritima; orx Piícatores nuíquam in «täte, id genus Hufones capere potuere, nec aliquá aliá parte Maris, ac tantummodo in iilo Sinu. Motus autem naturalis aqux, vei cum variis lineis, vcl diveriis velocitatibus femper tendit ad centrum grayium, quod cít ab altoadimum: verum tarnen quoque eft, quod in aliquibus Fluviis ob caufam multarum obliquitatum, quas habent, ut in Tibi fco, ve! Scopulorum,qux alveum fecant in tranfvcríüm; motus jfte videatur interceptus per lincam é recta, 6c circulari mixtam, per quam natural! curfuí reítituitur. Linearum delcriptaruni motus hí omnes, hifee figuris explicantur. D E
