ARHIVSKI VJESNIK 4-5. (ZAGREB, 1962.)

Strana - 415

Marko Cvjetković, kako je i kada došlo do uvođenja redovne poštanske službe u Crnoj Gori (I, 55-61), konstantira da je uvedena 1873. Olga Kovačević, Arheološki spomenici — eksponati Ptt muzeja u Beogradu (I, 63-68), izvještaja o nekim arheološkim spomenicima iz rimskog vremena' koji potječu iz Kostolca, Vratnika i Ptuja. R. Juričan objavljuje prijevod poštanskog propisa Karla VI od 4. 3. 1818, koji se tiče nekih naših krajeva (I, 69-73). Dr Ljubomir Durković-Jakšić donosi biografske podatke o Špiru Martinoviću, najstarijem crnogorskom pismonoši (I, 75-77). Al. Petrović raspravlja o srpskim poštama i poštanskim žigovima od 1840-1866. C O. Kovačević registrira u nekoliko nastavaka zakone, raspise, uredbe, uputstva o pošti kneževine Srbije sačuvane u Državnom arhivu Srbije u XIX i XX st. (I, 91-111; II, 133-148; III 149-165; IV, 115-123; V, 145-154; VI, 184-200). Dr Pa vie Vasić, Poštansko-telegrafske uniforme u Srbiji (II, 33-51), razlaže razvoj ptt uniforme zadržavaljući se posebno na propisu iz 1888. i kasnije do 1915. N. Gulan poštanske veze Srbije i Turske pre i posle uvođenja redovitih pošta-u Srbiji (II, 53-70), konstatira da je u trećoj deceniji 19. st. postojao poštanski promet između Srbije i Turske. 1840. otvoreni su prvi poštanski uredi u Srbiji, a 1844. uspostavljena je prva regularna poštanska veza između Srbije i Turske. Sporazumom su bile predviđene i tarife za pošiljke. Al. J. Petrović, Austrijske pošte u Turskoj u krajevima koji su danas u sastavu FNRJ (II, 71-82). Na temelju literature donosi popis austrijskih poštanskih ureda na našem tlu: Beogradu, Sarajevu, Mostaru, Baru, Mitrovici, Prizrenu i Skoplju. Viktor Hajmrih, Pojava brzojava u Zagrebu (II, 83-dl4; III, 67-77), utvrđuje da je Zagreb dobio električni telegraf 1850. Telegrafska se mreža širila dalje pa 1875. postoje u Hrvatskoj 73 telegrafska ureda. Telegraf je najprije služio za državne ,a od 1851. i za privatne poslove. Živoj in Paunović, Od običnog telefona do ultrakratkih talasa (II, 115-124), donosi interesantne podatke o prvom telefonu u Beogradu. M. Verner nastoji dokazati da j'e prvi poštanski koverat bio kod nas u upotrebi 1768. Prema tome koverat bi bio izum Jugoslavena (II 125-127). M. Cvjetković ponovno dokazuje da je pošta u Crnoj Gori otvorena 1873. (II, 129-132). N. Gulan, Menzulanski saobraćaj i tatarska glasnička služba u Srbiji (III, 29-57), piše da je Karađorđe uveo 1811. poštanske relejne stanice »menzulane«. Njima je još veću pažnju posvetio M. Otorenović. Na stanicama su toil uvijek spremni konji i personal (surudžija, pratilac poštanskog kurira i putnika). Sve do pojave poštanske kočije <1886) upotrebljavali su se glasnici na konjima-tatari i pješaci-kuriri. Od Beograda do Carigrada trebalo je po prilici 183 sata da stigne pošta. M. Cvjetković bavi se poštama i telegrafima Crne Gore u Albaniji za vrijeme Balkanskog rata (III, 79-84). Prema njegovu izlaganju Crnogorci su otvorili 1913. tt ured u, Skadru, koji su napustili kad su u grad.ušle međunarodne trupe mornara. Dr Trivun Teslić, Rashodi poštanske ustanove u Srbiji (1804-1860) (III, 85-129). Autor izlaže da se do 1813. poštanski troškovi pokrivaju posebnim porezom koji je mogao biti i u naturi. Od 1815. za poštanske rashode bio je pred— 415 —