Ciszterci rendi katolikus gimnázium, Baja, 1883

62 Copia porro oratorum vix numerari possit, quum celeberrimum quemque virorum peritiae armorum et fortunae et publieo muneri dicendi quoque landem adiunxisse nec quemquam sine eloquentia aliquid consecutum esse videamus. Antiquitate docemur Cn. Pompeium, M. Crassum, J. Caesarem aliosque multos, Lentulos et Metellos, Lucullos et Curiones et ceteram procerutn manum multum in his studiis operae curaeque posuisse,

1) ita quidem, ut non oratorem nominare, sed e plurimis paucos afFerre sit diíficilius. Eos itaque posthac libentius afferemus, qui exercitiis et usui exiraiam naturam et uberiora studia adeoque amplissimam dicendi glóriám iunxerant. Scio equidem Qu. Hortensium Hortalum neque aetatis, neque felicissimae naturae ratione multum distare a perfecto Romauae eloquentiae decore, quod Tullio datur, quin imo illum esse, cui dignissimo proxima huic oratoria dignitas tribuitur: at quum ab aequo iure principatus removeretur iam ex minőre scribendi diligentia, ut non conveniens ex ingenii monumentis iudicium depromi posset, et ob maiorem aetatem et praecipue ob Asianum dicendi genus opimum nobilissime ingegenio iunctum hic potius eum afFere constitui. Undeviginti annorum vix fűit, ut primo 659. ingeriium, ut „Phidiae signum"

2) simul aspectum et probatum est. Studio et fervore et gloriae cupidine, qualis in nemine flangrantior, nullum praeterire diem passus est, quin adolescens probatissimos oratores, Antonium et Crassum Philippum et Caesarem aut alium audiret; quin ipse domi meditaretur et exercitio vacaret, postea vero ipse in foro diceret.

3) Quum primum in Africana causa, ut magistratus quidam repetundarum propter vexatam banc provinciám postularentur, pro rostris erat, a quo dein in patronorum numero quadraginta quattuor annis primas agebat, tunc iam suis in foro magistris comparabatur. Nihil enim adolescenti, quod naturae est quodquee diiigentissime dicendi praeceptis auxerat, defuit. Incredibile fere, qualem memóriám habuerit, quum et quae secum commentatus esset, sine scripto verbis iisdem redderet, quibus cogitavisset, et nullo referente adversariorum dicta meminisset.

4) Rhetorica vero institutione loci communes, quos scite accomodat, clara partium dispositio totiusque in integrum cornpositio, quae omnia aptissime ex consilio et artificio convenientius, quam a prioribus fiebat, caruisse negant. Quum autem melius, quam scripsit, diceret, imo etiam sine scriptis diceret, ad succurrendum meirioriae aequo nonnumquain plus diligentiae in partitione adhibuit, quae puerilis interdum et in digitos diducta levi lubidrio Ciceroni fűit. Ut multa munditie et elegantia indutus ipse incedcbat, talis est oratio iuventuti et vulgi iudicio aptissima; nam ornata, ágens et commota, incitata et politá ut, concursu forique strepitu ardentius alio l) Dialóg, de Orat, 37. — 2) Cic. Brut. 64. — 3] Cic. Brut. 88. — 4] Ibidem