Ciszterci rendi katolikus gimnázium, Baja, 1883
48 Praeter hanc rei naturam etiam ordo et partes iudieiorum : divinationes, quis maximo iure ex pluribus aeeusatoris munere fungeretur, actiones ipsae et alternationes, probationes et ampliationes, plnres in eadem causa aecusantes et causam dicentes : omnia quasi ad id instituta fuerint, ut nóvum habeantur et maius in ipsa pugna exertitium. Quae omnia ut quam aptiori essent usui, studiis et felici natura, ut fieris, sólet, conficitur. Philosophiae studia non quidem in omnem effusa sunt rei publicae culturam, sed a singulis, praesertim dicendi studiosis gratissimo pectore fovebantur. Stoicae autem doctrinae sunt magna ex parte addicti, quae Romanae gravitati optime eonvenit, et quam non multo antea Cato et Aem. Scipio amplectebantur et in orationis brevitatem et praecisionem apte transferebant. Plurimum iuris periti ea ad ordinaudam sientiam suam et deíinitionibns et etymologiis amplius evolvendam usi sunt; fructus vero facile gratissimus eius est dialectica, qua in disputatione et in probatione fruerentur. Quae etsi siccitate et in nonnullis sola applicata non parum proprio orationis suco et ubertati et ad movendum copiae detrahebant: eum autem iuris scientia statum est adepta, quo solvendarum quaestionum et in probandis documentis aliisque argumentis diíficultas magis semper removeretur et quo si prudenter utantur, proíuturus certissime esset orationi. „Sunt enim, apud quos strictum et conlectum et singula statim argumenta concludens dicendi genus plus fidei meretur: apud hos dedisse operám diale cti cae profici et." Praeter philosophiae doctrinam et alia, quae apud Graecos praecipua ad dicendum habebatur, vincit aliquatenus medio Urbis seculo septimo illám studiorum Graecorum repugnantiam, qua in rhetores praesertim ferebantur. Hoc autem Graecorum dicendi disciplina e vita publica cum oratione iam longo ante omnis in scholas se recepit et íinem sophisticum in arte c-avillandi et cuiuscumquae rei, de qua dicebatur, materias inveniendi proposuit: „ró zsd-hv noXixix v tyrijfia diazí&eöd-ca xizzu zb éi>de%ó[ievov TiEiGzixág'-' ; 2) ubi noluixbv £rjz>i[icc, civilis questio, idem, quod Stoicorum xoivrj svvoia significat, seu inaterias, quas ad nullám stientiarum pertinentes apte quisque hominum pervestigare et iudicare possit, ut bonum, iustum, conveniens et alia. Mos autem, quo loquebantur, erat anxie omnia et ex praeceptis dispenendi et ornandi, ut ingenii libertás vinculis argumentandi et ornatus rationum detineri ?ideretur. Singularis haec in praeceptis anxietas et disciplina circa quaestiones, genera et constitutiones, status causae et locos communes et circa omnes quinque orationis paj-tes principem in schola Hermagoram habueruiit. l) Dialóg, de. Orat. 21. — Rőmer. 2) Sext. Erap. apud Volkman : Rhet. d. Griechen u.
