Görögök Budapesten - Budapesti Negyed 54. (2006. tél)
MARIA CHRISTINA CHATZIIOANNOU: Birodalmak, migrációk és vállalkozói tevékenység
της δεύτερης συνθήκης αποτέλεσε τη νομική βάση του εμπορίου μεταξύ των δύο αυτοκρατοριών επί ενάμιση αιώνα και για τον λόγο αυτό αξίζει τον κόπο να δούμε αναλυτικά τους όρους που περιλάμβανε. Την εποχή που συνομολογήθηκε η Συνθήκη του Πασάροβιτς, η Αυστρία είχε φθάσει στο απόγειο της ισχύος της, τόσο από εδαφική άποψη όσο και από άποψη στρατιωτικής δύναμης. Με την εμπορική συμφωνία η Αυστρία ήθελε να εξασφαλίσει στην εμπορική ζωή ρόλο αντάξιο της θέσης της ως παγκόσμιας μεγάλης δύναμης. Το άρθρο 3 της συμφωνίας προβλέπει την απολύτως ελεύθερη άσκηση της εμπορικής δραστηριότητας από τους υπηκόους των δύο αυτοκρατοριών στην επικράτεια του άλλου, με μοναδικό δασμό εκείνο που καταβάλλεται κατά τη διέλευση από τα σύνορα με την Τουρκία (3%), «χωρίς κάποιος άλλος να τους απαιτεί την καταβολή άλλων τελών» (αργότερα ο δασμός αυξήθηκε στο 5%). Αυτή είναι και η μοναδική διάταξη της συμφωνίας που μεταχειρίζεται ισότιμα τους Αυστριακούς και τους Τούρκους υπηκόους. Από την εξέταση των υπόλοιπων όρων της συμφωνίας προκύπτει με σαφήνεια ότι αυτές αποβλέπουν σε έναν και μοναδικό σκοπό: στο να ευνοούνται οι Αυστριακοί απέναντι στους Τούρκους εμπόρους. Εκτός από την καταβολή του δασμού «δεν επιτρέπεται να οχλεί κανείς τους υπηκόους του αυτοκράτορα». Ο τουρκικός τεσκερές να προστατεύει τους Αυστριακούς από κάθε άλλο φόρο ή επιβάρυνση (Αρθρο 3). Επίσης, να κυκλοφορούν ελεύθερα οι πολίτες αμφότερων των κρατών και στον Δούναβη, συμπεριλαμβανομένης και της ελεύθερης χρήσης των λιμανιών, όπου όμως μόνο λιμάνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αναφέρονται ονομαστικά (Αρθρο 2). Ως «Αυστριακοί υπήκοοι» νοούνται «Γερμανοί, κάτοικοι των Κάτω Χωρών, Ιταλοί, Ούγγροι» όλων των θρησκευμάτων, έστω και αν «έχουν υποταχθεί για ένα διάστημα μόνο στην καισαροβασιλική επικυριαρχία» (Αρθρο 1). Να επιτρέπεται στους Αυστριακούς υπηκόους να χρησιμοποιούν όλους τους θαλάσσιους λιμένες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Αρθρο 7). Το άρθρο 14 υποχρεώνει τις τουρκικές αρχές να «προστατεύουν» τους Αυστριακούς που κάνουν εμπόριο στα μέρη τους από τους Εβραίους και ούτω καθ' εξής... Αν εξαιρέσει κανείς την προαναφερόμενη διάταξη περί καταβολής δασμού και την απαίτηση της Υψηλής Πύλης να έχει αντιπροσώπους (Prokuratoren) στο έδαφος της Αυστρίας για την προστασία των Τούρκων υπηκόων, κανένα από τα άρθρα δεν προβλέπει την αμοιβαιότητα: όλα αποβλέπουν στην εξυπηρέτηση και την προστασία των πολιτών της Αυστροουγγαρίας. Οι ιθύνοντες στην Αυστρία νόμιζαν ότι μια παρόμοια συμφωνία εξασφάλιζε όλες τις προϋποθέσεις ώστε οι εμπορικές ανταλλαγές να ευνοήσουν σύντομα την Αυστρία. Ως επακόλουθο των τουρκικών πολέμων είχαν την ελπίδα ότι θα μπορούσαν να πάρουν τον ρόλο της Βενετίας στο
